Link Things

Trong khoảng một hai năm trở lại đây, mình có cơ hội làm việc với nhiều người học Tiếng Anh có mong muốn tìm hiểu thêm về ngôn ngữ học (ứng dụng). Ngoài nhóm sinh viên chuyên ngành mình được gặp gỡ ở bậc đại học thì phần lớn thời gian mình vẫn làm việc với học sinh phổ thông, cấp trung học cơ sở và trung học phổ thông, và những bạn sinh viên đến từ các ngành khác. Từ đó, mình cũng có một nhiệm vụ khá thú vị nhưng cũng không kém phần khó khăn – tìm kiếm các tài liệu bằng Tiếng Anh về ngôn ngữ học (ứng dụng) phù hợp với các bạn. Mình nhận thấy các sách chuyên khảo hay tạp chí khoa học sẽ hơi khó đọc đối với các bạn học sinh phổ thông cũng như sinh viên không chuyên. Một số bạn cũng hứng thú và theo dõi đọc blog của mình như một kênh tham khảo nhưng lại gặp phải một hạn chế lớn là mình viết với tần suất khá thấp – các bạn phải chờ khá lâu mới có thêm bài mới để đọc. Nhiệm vụ này buộc mình bắt đầu “săn lùng” thêm các nguồn tài liệu khác nhau với ba tiêu chí – (1) bàn về ngôn ngữ học (ứng dụng), (2) viết bằng Tiếng Anh và (3) dễ tiếp cận với người chưa có nhiều trải nghiệm nghiên cứu khoa học. 

Sau một thời gian truy tìm và tích góp, mình cũng đã có được một vài đầu tài liệu ưng ý. Mình thường gửi trực tiếp các bài viết từ những nguồn này cho học sinh và sinh viên của mình đọc. Một số bài đọc được mình sử dụng làm ngữ liệu cho các hoạt động học đọc hiểu và từ vựng trong các lớp chuyên Anh hoặc đội tuyển học sinh giỏi. Một số khác được mình gửi cho người học ở dạng tài liệu tham khảo gợi ý để các bạn tự chọn đọc và suy ngẫm sau giờ học. Cũng có lúc mình chia sẻ những bài viết này cho các thầy cô đồng nghiệp khi bàn luận về chuyên môn, hoặc một số bạn học sinh có mong muốn tìm hiểu về một khía cạnh cụ thể nào đó của ngôn ngữ học (ứng dụng). 

1. Oxford English Dictionary (OED) Blog

https://www.oed.com/information/about-the-oed/oed-blog/

Mình tin rằng đa số người học Tiếng Anh đều đã từng nghe đến từ điển Oxford và cũng có thể đã sử dụng nhiều sản phẩm khác nhau của từ điển Oxford trong học tập. Các bài blog của OED là một sản phẩm miễn phí mà mình mới khám phá ra gần đây, dù có vẻ đã tồn tại khá lâu. Mình chỉ thấy hơi uổng vì gần đây mới biết đến nguồn tài liệu này. Giá như được tiếp cận sớm hơn thì chắc giai đoạn ôn thi học sinh giỏi ở bậc phổ thông có nhiều trải nghiệm thú vị hơn ngoài việc giải đề rồi nhỉ.

Hiện tại, các bài viết này được chia thành các chuyên mục khác nhau – gọi là Discoverability hubs – và đều có thể truy cập miễn phí:

• History of English: Các bài viết nói về Tiếng Anh qua từng thời kỳ lịch sử, từ Tiếng Anh cổ cho đến Tiếng Anh hiện đại của hôm nay.
• Word Stories: Các bài viết về nguồn gốc, lịch sử (etymology) cũng như sự phát triển về mặt ngữ nghĩa (semantic development) của một số từ cụ thể. Mình đã tìm thấy những bài viết về một số từ quen thuộc như information hay go với những thông tin rất mới mẻ, và cả những bài viết về những từ ít quen thuộc hơn như codswallop hay dungarees. 
• Word Englishes: Các tài nguyên dạy-học về các biến thể (variety) của Tiếng Anh như Tiếng Anh ở Wales – Welsh English hay Tiếng Anh ở Úc – Australian English. 
• Word Lists: Các bài viết tổng hợp từ vựng liên quan đến rất nhiều chủ đề thú vị ví dụ như từ vựng gắn liền với biến đổi khí hậu, hay từ vựng đến từ bộ phim Winnie-the-Pooh. Nếu bạn muốn đọc về sự phát triển của Tiếng Anh thì trong chuyên mục này cũng có sẵn các bài viết nói về từ vựng ở mỗi thập niên khác nhau, từ những năm 1920 cho đến thế kỉ 21. 
• Commentaries: Phần này với mình giống như một “kho” dành cho những thứ “không biết nên xếp vào đâu”. Bạn sẽ chủ yếu đọc được những cập nhật của từ điển Oxford theo quý, nhưng cũng sẽ có thể lướt trúng những bài viết liên quan đến những chuyên mục đã có hoặc chưa có ở trên.

Với mình, khi đọc các bài viết này, mình không chỉ được biết thêm từ mới mà còn mở rộng được kiến thức về ngôn ngữ và xã hội. Các bài viết phản ánh khá rõ sự phát triển của ngôn ngữ trong dòng chảy của lịch sử – văn hóa – nghệ thuật. Có một bạn học sinh của mình đã phản hồi rằng bạn cảm thấy việc học một từ không còn dừng lại ở nghĩa của từ hay cách sử dụng, mà còn là về kiến thức xã hội xoay quanh sự ra đời và phát triển của từ. Với vai trò của một người đang tập tành nghiên cứu ngôn ngữ học, các bài viết của OED cũng giúp mình có thêm nhiều thông tin từ góc nhìn của đội ngũ nghiên cứu và xây dựng từ điển.

2. About Words – A blog from Cambridge Dictionary

https://dictionaryblog.cambridge.org

Mình bắt đầu biết đến trang About Words này của từ điển Cambridge khoảng một năm về trước, khi mình có nhu cầu tìm kiếm các từ mới trong Tiếng Anh, phục vụ việc giảng dạy môn English Morphology (Hình thái học Tiếng Anh) ở bậc đại học. Từ đó, mình có thói quen thường xuyên cập nhật những bài viết trên trang để xem thử Tiếng Anh có gì mới không. Cũng nhờ vậy mà mình biết được thêm mấy từ cũng hay ho như lemonading hay celeb bait. Các bài viết cập nhật từ mới cũng được đăng khá thường xuyên và mỗi từ mới luôn đi kèm với chú thích về phát âm, giải nghĩa của từ, cũng như ngữ cảnh sử dụng. Mình hay tự suy ngẫm về cách tạo ra các từ mới này rồi tìm thêm các ví dụ khác trên mạng, cũng xem như là một cách để học Tiếng Anh và tìm hiểu thêm về những thay đổi của xã hội.

Mình phát hiện About Words còn có cả những bài viết về cách sử dụng ngôn ngữ trong đối thoại hàng ngày, các cách diễn đạt khác nhau của cùng một ý nghĩ. Gần nhất mình đọc được một bài viết về các cụm từ liên quan đến quả báo – talking about deserving bad things. Cũng may là mình mới học từ thôi chứ cũng chưa có dịp dùng với ai cả. Trong một buổi sinh hoạt chuyên môn gần đây, mình cũng có chia sẻ với các giáo viên khác bài viết về cách đưa ra lời khuyên và đề nghị sao cho lịch sự trong khi bàn luận về việc giảng dạy ngoại ngữ trong bối cảnh giao tiếp liên văn hóa.

3. Các bài viết chủ đề Language trên trang The Conversation

https://theconversation.com/topics/language-197

The Conversation là một hệ thống các kênh truyền thông phi lợi nhuận, xuất bản các bản tin và công bố nghiên cứu khoa học. Những bài viết trên The Conversation được viết bởi những nhà nghiên cứu trong các lĩnh vực liên quan, kết hợp với các biên tập viên báo chí có nhiều kinh nghiệm. Đó cũng là lý do vì sao các bài viết trên khá dễ tiếp cận đối với độc giả chưa có nhiều trải nghiệm nghiên cứu khoa học. Các bài viết được viết với ngôn ngữ gần gũi, dễ đọc và vẫn đảm bảo tính hệ thống, khoa học của các kết quả nghiên cứu được trình bày. 

Khác với hai nguồn tài liệu ở trên, các bài viết trên The Conversation thuộc nhiều khía cạnh khác nhau của lĩnh vực ngôn ngữ học (ứng dụng). Mình đã có thể tìm thấy những bài viết liên quan đến từ vựng như từ mới trong bối cảnh đại dịch COVID hay các lý giải vì sao những những từ lóng như “6-7” lại trở nên khá phổ biến với giới trẻ. Ngoài ra, mình cũng thấy có nhiều bài viết liên quan đến ngôn ngữ học tri nhận hay dạy con song ngữ, nhưng thú thật mình cũng chưa đọc sâu vào bên trong. 

Trên đây là những nguồn tài liệu mình đã tìm được trong khoảng hai năm trở lại đây. Điểm chung của ba tài liệu này, ngoài việc thỏa mãn các tiêu chí mình đề ra ban đầu, là có những cập nhật về ngôn ngữ học (ứng dụng) liên tục với sự phát triển của xã hội. Đây cũng là những sản phẩm rõ nhất cho nỗ lực mang kết quả nghiên cứu khoa học đến gần hơn với độc giả không làm nghiên cứu khoa học, phục vụ việc hiểu, dạy, học và sử dụng ngôn ngữ hiện nay. Sáng đầu năm, ngồi gõ lại mấy dòng này mà mình thấy vui vì biết đâu đó có ai đó cũng đang cần một “làn gió mới” cho việc học Tiếng Anh. Hy vọng những chia sẻ của mình sẽ phần nào đó giúp các bạn đang có niềm quan tâm với ngôn ngữ học (ứng dụng) có thêm tài liệu tham khảo, các thầy cô và các bạn học sinh cũng có thêm một số ngữ liệu hay phục vụ các hoạt động dạy-học. Chúc cả nhà năm mới vạn sự như ý!